و همان‌گونه كه استانلى لينپول مىگويد : شهادت امام حسين عليه السّلام اين نتيجه را در پى داشت كه بسيارى از موالى ، شيعه شوند . اين موالى ، حسين عليه السّلام را به عنوان نمونه اعلاى قربانى شدن و تحمل عذاب و سختى براى انسان‌ها فرض كردند . طبيعت ايرانيان هم متمايل به از خودگذشتگى بود ، ازاين‌رو ، فداكارى امام حسين با استعداد طبيعى موالى ايرانى همخوانى داشت . « 1 » شيعيان با شهادت حسين عليه السّلام پيشوايى را از دست دادند كه سازمان‌دهنده و رهنمون‌كننده آنان به سوى تحقق آموزه‌ها و اصول مذهبىشان بود . امام على زين العابدين عليه السّلام نيز با ترك سياست و روىآورى به دين و عبادت ، « 2 » تنها رهبرى معنوى شيعيان را عهده‌دار شد . امام سجاد يك رهبر سياسى و انقلابى نبود كه جماعت شيعه را رهبرى كند ، و حتى ترجيح داد تمام عمرش را در مدينه منوره بماند . « 3 » مختار بن ابى عبيد ثقفى در تلاش بىفايده‌اى سعى كرد امام سجاد را از اشتغال به علم جدا كرده ، او را به ميدان‌هاى سياست بكشاند . دراين‌باره « مختارنامه‌اى به على بن حسين سجاد نوشت مبنى بر اين‌كه با آن حضرت بيعت كند و قايل به امامت او شود و دعوت او را علنى سازد . بنابراين ، براى آن حضرت ، مال فراوان فرستاد ، ولى على بن حسين از اين‌كه آن مال را بپذيرد و نامه مختار را جواب دهد اجتناب كرد ، بلكه او را در مسجد پيامبر و در ملأ عام ناسزا گفت و وى را دروغ‌گو و گناه‌كارى خواند كه با اظهار تمايل به خاندان ابو طالب ، زمينه جلب مردم را فراهم مىكند . چون مختار از على بن حسين نوميد شد ، نامه‌اى به عموى آن حضرت ، محمد بن حنفيه نوشت و همان تقاضاها را از او كرد ، ولى امام سجاد از عمويش خواست هيچ يك از خواسته‌هاى او را اجابت نكند . » « 4 » از سوى ديگر ، عبد اللّه بن زبير سوداى خلافت در سر داشت . او فرصتى را كه از

--> ( 1 ) . . 812 . P , euqsom a ni seiduts , elooP enaL : S ( 2 ) . ساعدى نقل مىكند كه امام زين العابدين عليه السّلام در يك شب و روز ، هزار ركعت نماز مىگزارد و هم‌چنين از راويان حديث بود و به سجاد و زين العابدين و صاحب سجده‌هاى طولانى شهرت يافت . ( حياة الامام على بن الحسين ، ص 320 ) ( 3 ) . ابن العماد ، شذرات الذهب ، ج 1 ، ص 104 . ( 4 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 83 .